Over natuurcoaching

Ik schrok enorm, toen ik eind april de berichtgeving las over de subsidie die de Vlaamse overheid wil geven om “in het bos te gaan wandelen tegen stress”. Het aantal neerbuigende reacties was niet bij te houden. Maar er is zoveel onduidelijkheid dat die reacties op zich normaal zijn. Wie is er nu zo gek om te gaan betalen voor een wandeling in het bos? De manier waarop het allemaal is voorgesteld, smeekte haast om dat soort reacties. Natuurcoaching is niet een keertje, of een paar keren, in een bos gaan wandelen en hokus, pokus, pas, al je zorgen en problemen zijn verdwenen!

Naar aanleiding van de commotie, zet ik hieronder graag uiteen hoe ik als natuurcoach werk. Want klaarheid is wat nu een beetje ontbreekt. En dat zet de deuren wagenwijd open voor karikaturen en emotionele reacties. 

Nederland - Vlaanderen

In Nederland is natuurcoaching al een hele tijd "normaal". Dat merk je ook aan het aantal organisaties en instanties die opleidingen erkennen: de Beroepsvereniging van Groene Zorgprofessionals, de Nederlandse Raad voor Trainingen en Opleidingen, er is de NOBCO en tal van vakverenigingen die natuurcoaching omarmd hebben als een waardevolle vorm van coaching en therapie. Er is zelfs een “Post-HBO resultaatgerichte Wandelcoach Opleiding”.

Daar staan we nog heel ver van af hier in Vlaanderen. En kijk wat er gebeurt: die Nederlandse organisaties en opleidingen steken de grens over. Wat goed is en ook heel welkom. Maar denk eens aan de discussie over webshops: dat we die boot bijna gemist hebben in Vlaanderen en het alle hens aan dek is om een inhaalbeweging te maken. Hetzelfde fenomeen doet zich voor op het domein van natuurcoaching.

Het siert de Vlaamse overheid dat die initiatieven neemt om natuurcoaching een professioneel karakter te bezorgen en van een kader te voorzien. Met een opleiding, met een erkenning en met criteria waaraan voldaan moet zijn om een erkenning te bekomen. Het is zonder meer prachtig dat mensen binnenkort loopbaancheques kunnen gebruiken om beroep te doen op een erkend natuurcoach.

Het is nieuw in Vlaanderen. Onbekend maakt onbemind. De karikaturale berichtgeving smeekte om even karikaturale reacties. De individuele aanpak van een natuurcoach doet ook veel. Als ik dit lees in een opiniebijdrage (van Frederik Anseel, Professor bedrijfspsychologie aan King’s College London, De Tijd, 3 mei 2018: Coaching, we have a problem): “Vervolgens wandelt Mastelinck (de coach, nvdr.), vergezeld door onder meer Vlaams minister van Omgeving en Natuur Joke Schauvliege (CD&V), naar een kleiner boompje wat verderop. ‘Op deze plaats is het probleem waarmee je daarnet nog zat, helemaal opgelost. Kunnen jullie je dat voorstellen?” En het gaat verder: ‘Het voelt hier inderdaad anders’, antwoordt minister Schauvliege. ‘Ik voel me opgelucht en kan zo weer verder.’ Dat is zo’n karikatuur!

In die paar zinnen zit alles waar ik in coaching van gruw: de coach die stuurt, die bepaalt waar de cliënt naartoe wandelt en wat die daar moet voelen. De coach die bepaalt dat het proces is opgelost? Gruwelijk idee! Dat is een stijl waar ik opstandig van word en waarvan ik best kan begrijpen dat iemand dat “kwakzalverij” noemt. Als je karikaturen voorschotelt, krijg je er terug. Ik hoop uit de grond van mijn hart dat het helemaal anders is verlopen.

Momenteel voel ik in heel de discussie enorm veel emotie. Terwijl het duidelijk is dat het initiatief in zijn kinderschoenen staat en er een prachtige gelegenheid wordt geschapen om vanuit een positieve ingesteldheid er mee aan te bouwen en er mee vorm en inhoud aan te geven. Vanuit de houding dat Vlaanderen een volwassen natuurcoaching verdient en dat natuurcoaching een volwaardige plaats verdient in Vlaanderen. En vanuit het principe dat we problemen willen oplossen in plaats van er te creëren.

Maar dan moeten we eerst overleggen en helder krijgen wat natuurcoaching is, hoe het wordt ingevuld en aan welke criteria iemand moet voldoen om erkend te worden door de overheid. Niet elke natuurcoach is een loopbaanbegeleider. De opleiding en de erkenning gaan specifiek over loopbaanbegeleiding. En dan vind ik het maar correct dat de overheid criteria en kwaliteitseisen bepaalt. Onze noorderburen zijn al veel verder gevorderd in de ontwikkeling van natuurcoaching als vakgebied en in de ontwikkeling van opleidingen die automatisch leiden tot de nodige erkenningen van overheid en vakorganisaties.

Wat is natuurcoaching?

Natuurcoaching is een vakgebied binnen coaching, waarin de natuur ingezet wordt als omgeving, instrument en spiegel in “processen van verandering, groei en ontwikkeling van mensen” (Yoke de Wilde. Natuur als Coach, vakgebied in BLOEI).

Het is een vlag met een brede lading: wandelcoaching, coaching met paarden, outdoor therapy, coaching met natuurwijsheid… Precies omdat er zoveel vormen mogelijk zijn, is het belangrijk dat het aanbod en de werkwijze van een natuurcoach, kraakhelder zijn. Elke natuurcoach moet durven zeggen wat hij te bieden heeft, wie zijn doelgroep is, welke methode hij gebruikt en waar hij zich positioneert.

Het aanbod en de methode van Elkar

Mijn aanbod is klaar en duidelijk. De natuurcoaching van Elkar heeft drie pijlers: Qi Gong (oosterse bewegingsleer om energie te cultiveren), natuurcoaching volgens de BLOEI-methode (c) en outdoorvaardigheden. Een cliënt kan zich inschrijven voor de drie pijlers samen of voor één of twee daarvan.

Andere mogelijkheid: een cliënt kan er voor kiezen om uitsluitend de pure natuurcoaching te volgen, of die coaching aan te vullen met qi gong en outdoorvaardigheden.

In de methode staan vier principes centraal. Ten eerste: de cliënt is verantwoordelijk voor zijn eigen proces. Vergelijk het met iemand die naar een voedingsconsulent of een sportcoach gaat: als de cliënt tussen de sessies door niet traint, niet op z’n voeding let en dus zelf niet bezig is met het proces, dan wordt het een dure maat voor niets. Het tweede principe is dat ik als coach de cliënt uiteraard begeleid en een klimaat schep waarin de cliënt zich goed genoeg voelt om gecoacht te worden. Het is mijn verantwoordelijkheid van een veilige omgeving te voorzien en er voor te zorgen dat de cliënt vertrouwen krijgt in mij en mijn aanpak. Het derde principe luidt dat ik als coach nooit, maar dan ook nooit, in de plaats van mijn cliënt ga denken, oordelen of bepalen wat die moet doen. Wat op dat moment goed lijkt voor de cliënt, is wat op dat moment goed is. Maar nooit, nooit, nooit, zou ik als coach naar een ander boompje wandelen en zeggen dat de problemen van de cliënt nu opgelost zijn! En tot slot is er het vierde principe dat elke sessie start vanuit een concrete vraag van de cliënt. En niet vanuit een hoofdstukje uit een standaardprogramma van de coach. Op die manier is de aanpak heel individueel en op maat van de cliënt, en vermijden we een copy-paste-aanpak.

We doen er ook sowieso drie maanden over. Binnen deze tijd bepaalt de cliënt het tempo en dus het aantal sessies. Minstens 6 sessies, dat wel. De cliënt kiest wanneer die 6 sessies doorgaan.

De kern van de methode bij Elkar, is de BLOEI-cirkel (c), zoals uitgewerkt door drs. Yoke de Wilde. Deze cirkel brengt de cliënt direct in de natuurlijke cyclus van verandering. Het is eeuwenoud. Alle oude volkeren hadden en hebben hun vorm van BLOEI-cirkel (c). Het is een kompas om te bekijken waar iemand nu staat op een bepaald vlak (werk, persoonlijke groei, liefde…). De cliënt leert cyclisch kijken en circulair leren. In plaats van zo typisch westers lineair. Wie meer wil weten over de BLOEI-cirkel (c) raad ik het boek Natuur als Coach aan. In het tweede hoofdstuk wordt de cirkel helemaal uitgelegd. Wie zich wil verdiepen in het verschil tussen lineair en circulair leren, raad ik aan Alchemie van Leven (Dirk Oellibrandt) te lezen, en het voorwoord van dr. Carl Gustav Jung in de vertaling van de I Tjing van Richard Wilhelm. Heel kort gaat het over het verschil tussen, enerzijds, het causale denken dat zo typisch is in het westen, het wetenschappelijke denken en de “evidence based”-benadering, en anderzijds het holistische denken dat weer eerder typisch het oosten is, weten dat iets werkt zonder er per se een rationele uitleg aan te kunnen geven.

Dat spanningsveld blijft aanwezig. Terwijl beide gerust elkaar tegemoet kunnen komen, maar dat is een andere discussie. Feit is dat de BLOEI-cirkel (c) vanuit een holistische benadering mensen helpt inzicht te krijgen in zichzelf en de situatie waarin ze zich bevinden, en hen op die manier helpt om evenwichtige keuzes te maken, waarin hoofd-hart-buik op één lijn komen te staan. Dat laatste vraagt tijd en training. Vandaar de qi gong, de drie maanden en het belang aan trainen buiten de sessies.

Mijn doelgroep is op de eerste plaats jongvolwassenen (18-25 jaar), dan tieners en dan volwassenen. Mijn domein is niet per se loopbaanbegeleiding. Het is vooral ontwikkeling van zelfbewustzijn en richting in leven. Loopbaanbegeleiding kan een vervolg zijn daarop.

Als ik dan de erkenning wil van de Vlaamse overheid als natuurcoach, moet ik dan een opleiding natuurcoaching extra volgen, of ben ik eerder gebaat bij een training in loopbaanbegeleiding? Dat zijn vragen, waarover overleg kan en mag.

Maar laat het duidelijk zijn: bij mij kom je niet om een paar keer te wandelen. Je betaalt mij niet voor een wandelingetje door het bos. 

Loopbaanbegeleiding

Kan deze methode ingezet worden voor loopbaanbegeleiding? Absoluut. Dat gebeurt nu al. Mevrouw Yoke de Wilde zet haar methode al jaren in om mensen te begeleiden met vragen over hun loopbaan. Waarom zou dat hier in Vlaanderen dan niet kunnen? Dat het kan, is de vraag niet. De vraag is: welke criteria stelt de overheid voorop, hoe kunnen we daaraan voldoen en dus is de ultieme vraag: vinden we een werkbare match tussen de behoefte van de overheid en de samenleving om onderbouwd met criteria en cijfers een kwalitatief aanbod te garanderen, en de meer holistische en gevoelsmatige aanpak die zo eigen is aan natuurcoaching in het algemeen.

Ik denk het wel. Mijn overtuiging is dat het perfect mogelijk is beide te matchen. Want het gebeurt nu al. In Nederland, bijvoorbeeld. Dan kan dat in Vlaanderen ook. Maar dan moeten we echt af van karikaturen zoals het voorbeeld in het opiniestuk van professor Anseel in De Tijd. Dan moeten we naar professionalisering zoals in outdoor therapie, en naar een meer gestructureerde en gedocumenteerde aanpak zoals in, bijvoorbeeld, de VDAB-projecten rond Werkinleving voor Jongeren (met een intake, een oriëntatiefase, een begeleidingsfase, resultaatgerichte trainingen…). Zodat het resultaat zichtbaar en tastbaar wordt, waarna de academische wereld er ook weer mee aan de slag kan.

Het zou de hele sector ten goede komen.

Meedenken

De Vlaamse overheid heeft, wat mij betreft, het startschot gegeven aan een geweldig initiatief, dat zijn tijd zal nodig hebben om vorm en body te krijgen.

Ikzelf steek de hand uit voor overleg en om mee te bouwen aan een aanbod van natuurcoaching dat vanuit de overheid gesteund wordt. Dit is dé kans om natuurcoaching in het algemeen, en natuurcoaching als loopbaanbegeleiding in het bijzonder, op te bouwen. Dit is pionierswerk.